Có bao giờ bạn thức dậy vào một buổi sáng, thấy tâm mình nặng trĩu vì những áp lực vô hình? Một tin nhắn từ cấp trên, một hóa đơn đến hạn, một dự án dở dang hay một mối quan hệ đang rạn nứt. Những điều bất như ý ấy giống như một bức tường dày đặc, bủa vây và thu hẹp toàn bộ thế giới của chúng ta lại chỉ bằng kích thước của một nỗi âu lo. Tôi đã từng có xu hướng biến những rắc rối cá nhân thành trung tâm của lực hấp dẫn, nơi mọi suy nghĩ đều bị hút chặt vào đó.
Nhưng khi tôi chậm lại một nhịp, ngước mắt nhìn lên bầu trời đêm hoang hoải ngoài kia. Đằng sau bầu khí quyển mỏng manh của Trái Đất là một khoảng không vô tận. Khi tôi đặt những muộn phiền chật hẹp của mình vào dòng chảy của vũ trụ này, tôi đã nhận ra một sự thật choáng ngợp: Những gì tôi biết, tôi khổ, tôi lo… thực ra chỉ là một hạt bụi siêu vi nằm trong một cái kho chứa đầy những điều kỳ diệu chưa được khám phá.
1. Giới hạn của con người trước vũ trụ bao la
Con người tự hào là sinh vật tiến hóa nhất trên hành tinh này, sở hữu một nền khoa học công nghệ có thể đưa phi thuyền chạm đến rìa hệ Mặt Trời. Nhưng bản chất thực sự của năng lực nhận thức đó là gì? Đó là một tập hợp của những giới hạn.
Giới hạn 93 tỷ năm ánh sáng
Bằng những kính thiên văn hiện đại nhất, các nhà khoa học xác định đường kính của vũ trụ quan sát được là khoảng 93 tỷ năm ánh sáng. Đây là biên giới tối đa mà ánh sáng từ các thiên thạch, tinh vân có đủ thời gian để truyền đến mắt thần của loài người kể từ sau vụ nổ Big Bang.
Câu hỏi đặt ra là: Điều gì đang diễn ra bên ngoài cái ngưỡng 93 tỷ năm ánh sáng đó?
Câu trả lời chân thực nhất của khoa học là: Chúng ta hoàn toàn không biết. Vượt ngoài biên giới ấy có thể là một khoảng không trống rỗng, có thể là những đa vũ trụ đang giãn nở, hoặc một nền văn minh siêu việt nào đó mà ánh sáng của họ chưa từng có cơ hội chạm tới chúng ta. Chúng ta đang đứng ở rìa của một cái giếng lớn, nhìn ra một đại dương mà mắt không thể thấu.
Giới hạn của giác quan
Không chỉ ở quy mô lớn, ngay ở những thứ hiển hiện quanh mình, con người cũng đang sống trong một “khoảng mù” nhận thức rất lớn do giới hạn sinh học:
• Mắt người: Chỉ nhìn thấy một dải phổ ánh sáng khả kiến vô cùng hẹp có bước sóng từ 380 đến 700 nanomet. Chúng ta hoàn toàn mù tịt giữa các sóng vô tuyến đang bay dập dìu xung quanh. Phổ ánh sáng ta nhìn thấy chiếm chưa đầy 1% toàn bộ phổ điện từ tồn tại trong tự nhiên.
• Tai người: Chỉ có thể nghe được dải tần số từ 20 Hz đến 20.000 Hz. Nếu một thực thể giao tiếp với nhau bằng hạ âm hoặc siêu âm, tai ta sẽ chỉ nhận lại một sự im lặng tuyệt đối.
• Ngưỡng đo đạc của vật lý: Khoa học hiện tại chạm đến giới hạn tại độ dài Planck (khoảng 1.6 x 10^{-35}m).
Hãy thử tưởng tượng, nếu ngoài kia tồn tại một dạng thực thể sống có kích thước nhỏ hơn hoặc nhẹ hơn bất kỳ hạt cơ bản nào mà máy móc loài người có thể đo đạc, thì việc họ đi xuyên qua một bức tường gạch đặc đối với chúng ta là một điều hiển nhiên. Giống như các hạt neutrino – hàng tỷ hạt đi xuyên qua cơ thể chúng ta và xuyên qua lòng Trái Đất mỗi giây mà không để lại một dấu vết. Họ có thể ở ngay đây, giao tiếp ngay bên cạnh chúng ta, nhưng vì nằm ngoài ngưỡng công cụ, chúng ta bất lực trong việc xác nhận.
2. Nghịch lý giữa cuộc đời
Thế giới bao la là vậy, điều con người biết chỉ như một chấm nhỏ mờ nhạt giữa sa mạc cát mênh mông. Ấy thế mà, trong đời sống hằng ngày, chúng ta lại liên tục bắt gặp những người nói năng như thể mình thông tuệ mọi thứ trên đời. Chúng ta phán xét, chúng ta khẳng định, chúng ta tự đặt mình vào vị thế làm chủ chân lý. Sự tự phụ đó thực chất là một lớp vỏ bọc tinh vi của một nhận thức hạn hẹp. Khi một người nghĩ mình biết tất cả, họ đã tự khép lại cánh cửa bước vào sự vĩ đại của thế giới.
Ngược lại, khi nhìn nhận tỉnh táo rằng mình “không biết gì cả”, thế giới bỗng nhiên trở nên rộng mở và đáng sống vô cùng. Việc thừa nhận những giới hạn không làm chúng ta nhỏ bé đi theo nghĩa tiêu cực, ngược lại, nó mang đến một sự giải phóng cho tâm trí. Nó chứng tỏ rằng thế giới này còn quá nhiều điều mới mẻ, và mỗi buổi sáng thức dậy, chỉ cần khám phá thêm một quy luật, hiểu thêm một góc nhìn, đã là một ngày cực kỳ thú vị.
3. Thực trạng cuộc sống: Khi muộn phiền lấn át đặc ân
Nhưng thực tế thì sao? Theo các cuộc khảo sát quy mô lớn của các tổ chức thế giới về chỉ số hạnh phúc toàn cầu (như Gallup World Poll), tỷ lệ những người thực sự thức dậy mỗi buổi sáng với cảm giác hào hứng, ngập tràn năng lượng và thấy “cuộc đời này thật đáng sống” chiếm một tỷ lệ rất thấp – thường dao động dưới mức 30%.
Vậy phần lớn những người còn lại thì sao?
Họ thức dậy với một tiếng thở dài. Họ tự khước từ đi một ngày sống trọn vẹn của mình chỉ vì bị bủa vây bởi áp lực cơm áo gạo tiền, bởi những tổn thương từ các mối quan hệ đổ vỡ, hay nỗi sợ hãi từ các deadline công việc dồn dập. Những áp lực đó là có thật, chúng nặng nề và đáng cảm thông. Nhưng nếu chúng ta đặt toàn bộ những nỗi lo toan ấy lên bàn cân so sánh với sự thú vị tuyệt đối của vũ trụ, ta sẽ thấy chúng nhỏ bé đến tội nghiệp. Chúng ta đang dùng một cuộc đời hữu hạn quý giá để đổi lấy những muộn phiền mang tính tạm bợ.
4. Bài toán so sánh: Cuộc sống là một sự lựa chọn của tâm trí
Tôi đã từng thử làm một thí nghiệm với chính tâm trí mình. Vào một giai đoạn bế tắc nhất cuộc đời, tôi ngồi xuống với một tờ giấy và cây bút, quyết định viết ra hết thảy những điều không như ý ở hiện tại. Tôi cố gắng viết thật chi tiết, thậm chí gom nhặt cả những điều nhỏ nhặt nhất đến nổi điều này tôi cũng ghi ra: “Sáng nay đi làm có một người lạ đi ngang nhìn tôi với ánh mắt thiếu thiện cảm”.
Nhưng bạn biết sự thật là gì không? Dù tôi có cố viết thêm, cố đào bới và phóng đại mọi nỗi đau, thì danh sách những điều bất như ý của cuộc sống ngay lúc tôi gặp khó khăn nhất cũng không thể vượt quá 20 hay 30 gạch đầu dòng. Đau khổ và rắc rối của con người rốt cuộc cũng có giới hạn của nó.
Sau đó, tôi lật sang trang giấy tiếp theo và bắt đầu viết về những điều thú vị của thế giới này mà tôi có thể chạm tới. Trang giấy đó ngay lập tức kéo dài vô tận:
• Tôi có thể thưởng thức một buổi sáng trong lành trên con đường chạy bộ vừa mát vừa yên tĩnh. Đôi chân chạm đất, nhịp thở đều đặn, tôi chạy để cảm nhận sức sống đang luân chuyển trong từng thớ cơ.
• Tôi có thể nhảy xuống một bãi biển nào đó, để làn nước mát lạnh tràn qua lồng ngực, nạp đầy nguồn năng lượng nguyên bản từ đại dương vào cơ thể.
• Tôi có thể lật mở một cuốn sách hay viết về cuộc đời của Abraham Lincoln – vị Tổng thống thứ 16 của nước Mỹ. Một con người xuất thân từ nghèo khó tột cùng, trải qua biết bao gian nan, mất mát, liên tục thất bại trong sự nghiệp nhưng cuối cùng lại trở thành một vĩ nhân xoay chuyển lịch sử. Những câu chuyện của ông là nguồn cảm hứng bất tận, nhắc nhở tôi về sức mạnh của ý chí con người.
• Tôi có thể dành ra 45phút mỗi ngày để học một kiến thức mới về tài chính, hiểu về cách vận hành của dòng tiền để nhận ra rằng: Nếu chịu học hỏi, mình hoàn toàn có thể tạo ra các nguồn thu nhập thụ động ngoài giờ làm việc. Đó không chỉ là tiền, đó là nền tảng để giải phóng sức lao động, là công cụ giúp chúng ta chuyển dịch từ việc “phải làm điều mình cần” sang “được làm điều mình thích”.
| DANH SÁCH ĐIỀU BẤT NHƯ Ý (Giới hạn, tối đa 20-30 điều) | DANH SÁCH ĐIỀU THÚ VỊ / ĐẶC ÂN (Vô tận, liên tục mở rộng) |
| Deadline công việc áp lực | Con đường chạy bộ mát mẻ, yên tĩnh |
| Một ánh mắt thiếu thiện cảm | Làn nước biển nạp đầy năng lượng |
| Kế hoạch bị trì hoãn | Bài học cảm hứng từ các vĩ nhân |
| Lo lắng về tài chính ngắn hạn … | Kiến thức mới về tư duy dòng tiền … |
Điều này chứng tỏ một quy luật cốt lõi: Cuộc sống này thực sự thú vị hay không, hoàn toàn là do sự lựa chọn của tâm trí bạn. Bạn không bao giờ có thể viết ra một danh sách những điều tồi tệ dài hơn những điều tốt đẹp mà bạn có thể dễ dàng thực hiện. Vấn đề chỉ là, những điều không thích đang cố tình chiếm lấy toàn bộ tiêu cự của ống kính tâm trí, khiến bạn hoàn toàn mù lòa trước vô vàn điều hấp dẫn khác đang kiên nhẫn chờ đợi xung quanh.
5. Chậm lại để cảm nhận đặc ân được sống
Tôi đã từng như vậy. Tôi đã từng để nỗi lo lắng, sợ hãi và những toan tính vụn vặt chiếm hết không gian của một buổi sáng an nhiên trước biển. Tôi đã từng đi bộ xuyên qua những cánh rừng vắng đầy tiếng chim hót, hay đạp xe băng qua những cánh đồng xanh bạt ngàn mà đầu óc vẫn ong ong nghĩ về một hợp đồng chưa ký, một mục tiêu chưa đạt. Lúc đó, tôi ở trong thiên nhiên nhưng tâm trí tôi ở trong một nhà tù tự tạo.
Chỉ đến khi tôi chủ động chậm lại. Tôi dừng việc đuổi theo các ảo ảnh để bắt đầu quan sát và cảm nhận. Khi bước chân chậm lại, hơi thở sâu hơn, tôi nhận ra mình đang nhận được quá nhiều đặc ân từ vũ trụ này mà không phải trả một đồng nào. Không khí để thở, ánh mặt trời mỗi buổi sớm, màu xanh của cây cối, khả năng di chuyển của đôi chân(tôi đã từng bị đứt dây chằng trong một trận banh)… Tất cả đều là những món quà xa xỉ. Khi lòng biết ơn thực sự khởi phát từ bên trong, cuộc đời vô vàn điều thú vị kia bỗng nhiên hiển hiện rõ ràng ngay trước mắt, và tôi biết mình đang là người được thưởng thức nó trọn vẹn.
Hãy nhìn vào một sự thật tỉnh thức khác từ số liệu thống kê: Trung bình trên thế giới hiện nay (thông kê 100 năm), mỗi phút có khoảng 110 người trút hơi thở cuối cùng trên trái đất này. Điều đó có nghĩa là, trong vòng một tiếng đồng hồ trôi qua, có hơn 6.000 con người phải rời bỏ thế gian này. Trong số hàng trăm ngàn người nằm xuống ngày hôm qua, có hàng ngàn người đã khao khát, cầu xin có thêm dù chỉ một ngày nữa để sống, để thực hiện một ước mơ hoài bão còn dang dở, hoặc đơn giản là để ôm lấy người họ thương yêu.
Họ đã phải bỏ lại tất cả. Trong khi đó, tôi và bạn, chúng ta vẫn đang ở đây. Chúng ta thức dậy, lồng ngực vẫn phập phồng thở, và có nguyên vẹn 24 giờ phía trước. Vậy tại sao chúng ta lại lãng phí cái ngày sống mà hàng ngàn người mong muốn nhưng không thể có được, chỉ để gặm nhấm những bực dọc, lo âu tạm bợ?
Lời kết
Mỗi ngày, tôi tỉnh táo thừa nhận rằng: Những khó khăn, thử thách mà mà tôi đang đối mặt ngày hôm nay cũng chỉ có tính chất tạm thời, ngắn ngủi y như chính kiếp sống này vậy. Khi nhìn từ góc độ vĩ mô của vũ trụ rộng lớn, những đau khổ, lo lắng ấy không thể là rào cản, mà là chất liệu sống những ngày trải nghiệm. Chúng là những viên gạch thô ráp, những thử thách cần có để tôi mài giũa bản lĩnh, xây dựng nên một hành trình sống có chiều sâu về tâm thức.
Vũ trụ ngoài kia rộng lớn đến mức khoa học còn chưa thấy hết rìa, và thế giới xung quanh bạn cũng chứa đựng nhiều điều kỳ diệu vượt xa những gì mắt thấy tai nghe. Đừng nhốt tâm trí mình trong một chiếc hộp chật hẹp của những điều bất như ý. Hãy mở lòng ra, bước xuống đường, chạy một sải bước dài, đọc một trang sách mới và mỉm cười đón nhận đặc ân sống. Bởi vì suy cho cùng, mục đích lớn nhất của chúng ta ở đây là để trải nghiệm những ngày trọn vẹn.
