Có một câu nói tôi nghe được từ rất sớm, vào cái tuổi chưa đủ trưởng thành để hiểu hết chiều sâu của nó: “Cuộc đời là tổng hòa của những lựa chọn.” Lúc ấy tôi chỉ gật gù cho qua.
Hơn một thập kỷ sau, nhìn lại hành trình đã đi, tôi thấy câu nói ấy không chỉ đúng. Nó mang một sức mạnh gần như định mệnh.
Bởi cuộc đời chưa bao giờ là con đường thẳng tắp mà ai cũng buộc phải chọn một lần duy nhất. Có người chọn con đường này. Có người chọn con đường kia. Còn tôi – tôi chọn cả hai. Và chính lựa chọn “cả hai” ấy mang lại cho tôi thứ mà tôi không biết gọi tên nào chính xác hơn ngoài hai chữ: an nhiên. Mỗi ngày tôi làm việc 16 giờ, và suốt hơn mười năm qua tôi vẫn cảm thấy mình đang sống, chứ không phải đang tồn tại.
Hai bánh răng, không phải hai ngã rẽ
Người đi làm, nếu muốn thăng tiến và tăng thu nhập, phải rèn luyện không ngừng. Học kỹ năng mềm. Chịu deadline đeo bám. Xử lý hỗn loạn công sở, cân bằng bè phái, giữ bình tĩnh giữa hàng giờ họp hành và email dồn dập. Nhận trách nhiệm lớn hơn, làm nhiều hơn. Rồi cuối cùng chỉ khoảng 5% trong số họ thực sự bước lên vị trí quản lý. Và ngay cả khi đã đứng ở đó, họ vẫn bị chặn bởi một trần vô hình: mức lương mà tư bản sẵn sàng trả.
Tôi từng được một người anh đồng nghiệp đánh thức bằng một câu sắc bén, gần như khắc thẳng vào tâm trí: “Tư bản không thể trả lương để bạn giàu đâu bạn ơi.” Một cú sốc nhẹ nhàng, nhưng đủ mạnh để làm tôi tỉnh táo. Nó không chê bai công việc. Nó chỉ mô tả đúng luật của một cuộc chơi mà tôi đang tham gia mà không hề biết luật.
Người đầu tư đối mặt với loại áp lực khác – âm thầm, dai dẳng, đòi hỏi sự trưởng thành nội tâm sâu hơn. Kho kiến thức phải cập nhật mỗi ngày. Chu kỳ kinh tế biến động. Cảm xúc lên xuống theo từng nhịp thị trường. Kiên nhẫn và kỷ luật phải rèn cho cứng như thép. Họ không bị đồng nghiệp làm phiền, nhưng phải chiến đấu với đối thủ khó nhằn hơn nhiều: nỗi sợ hãi và lòng tham của chính mình. Họ phải hành xử bằng lý trí thuần túy, chọn điểm vào vốn đúng chu kỳ, đọc tin liên tục, dự đoán dựa trên xác suất thay vì cảm tính.
Người đi làm có giờ giấc rõ ràng, đi đúng giờ về đúng giấc. Người đầu tư làm việc mọi lúc mọi nơi – trên máy bay, trong quán cà phê, lúc nửa đêm khi thị trường châu Âu mở cửa. Nhưng họ có thể nghỉ bất cứ lúc nào, nếu thực sự muốn. Cái “muốn” ấy chưa bao giờ dễ, vì thị trường chưa bao giờ ngủ. Và thế giới ấy khắc nghiệt đến mức chưa tới 5% người tham gia đạt được thu nhập ổn định bền vững. 95% còn lại thua lỗ, mất niềm tin, rồi quay về con đường truyền thống với nỗi tiếc nuối hiếm khi nói ra.
Phần thưởng cũng khác nhau hoàn toàn. Một bên là mức lương đều đặn mỗi tháng: an toàn, dễ dự đoán. Bên kia nằm ở tương lai xa, sau nhiều năm kiên trì. Thua lỗ chỉ mất phần vốn bạn đã chấp nhận rủi ro. Nhưng khi lời đến thì không có giới hạn.
Hai con đường. Hai triết lý sống. Hai dạng áp lực. Hai kiểu tự do. Câu hỏi lớn luôn được đặt ra:
Bạn chọn đường nào?
Nhưng chúng không phải hai thái cực đối lập như nhiều người vẫn tưởng. Chúng là hai bánh răng của một cỗ máy, luôn cài vào nhau, tạo nên hệ thống vận hành mượt mà gọi là cuộc đời.
Tám tiếng còn lại
Tôi đi làm để có dòng tiền ổn định ngay lập tức, để rèn kỷ luật, học cách giao tiếp thuyết phục, giải quyết vấn đề phức tạp, làm việc với con người và hệ thống lớn. Những kỹ năng ấy không chỉ dùng cho công việc hiện tại. Chúng là nền tảng cho bất kỳ lĩnh vực nào sau này, kể cả đầu tư. Và tôi đầu tư bằng chính số tiền mà công việc đi làm tạo ra.
Có một câu đã thay đổi hoàn toàn cách tôi nhìn về thời gian: “Những việc bạn làm sau giờ làm mới quyết định bạn là ai và cuộc đời bạn sẽ về đâu.”
Tám tiếng chính thức là phần gần như ai cũng giống ai. Sự khác biệt giữa hai cuộc đời không nằm ở đó. Nó nằm ở những giờ mà phần lớn mọi người gọi là “thừa”. Mỗi ngày tôi dành 8 tiếng cho công việc và ít nhất 8 tiếng nữa cho những việc thuộc về tương lai của chính mình: nghiên cứu thị trường, phân tích doanh nghiệp, đọc sách, cập nhật tin tức kinh tế toàn cầu. Tổng cộng 16 giờ.
Nhiều người nghe con số ấy sẽ nghĩ ngay đến kiệt sức. Với tôi thì ngược lại. Vì đang làm điều mình yêu thích, nên 16 giờ ấy không phải là “làm việc” theo nghĩa gò bó. Nó là một dạng an nhiên sâu lắng ngay trong hành trình. Warren Buffett nói: “Nếu bạn đang làm điều mình yêu thích, bạn sẽ không làm việc một ngày nào trong đời.” Ông không nói câu đó như lời động viên – ông đã chứng minh nó suốt hơn 70 năm. Steve Jobs cũng khẳng định rằng công việc sẽ lấp đầy phần lớn cuộc đời bạn, và cách duy nhất để thực sự hài lòng là làm những việc bạn tin là tuyệt vời, mà cách duy nhất để làm được việc tuyệt vời là yêu thích những gì mình làm.
Đi làm cho tôi nền tảng. Đầu tư cho tôi hy vọng và tự do. Cả hai cộng lại thành một thứ tăng trưởng kép dành cho chính cuộc đời và tâm hồn. Tôi đã chọn cách sống này từ hơn 10 năm trước, và sẽ tiếp tục 16 giờ mỗi ngày như thế cho đến khi rời khỏi trái đất. Không phải vì ép buộc. Vì đó là niềm vui.
Khi sợi dây trói được tháo ra
Thay đổi lớn nhất mà đầu tư mang lại không nằm trong tài khoản. Nó nằm ở chỗ tôi không còn phụ thuộc nặng nề vào đồng lương hằng tháng.
Khi sự phụ thuộc ấy biến mất, áp lực giảm đi rõ rệt. Tôi không còn kỳ vọng quá mức vào khoản thưởng cuối năm, không còn thấp thỏm mỗi khi có biến động nhân sự hay thay đổi chính sách, không còn cảm giác mắc kẹt trong một hệ thống mình không kiểm soát được.
Và tôi làm việc với một tâm thế hoàn toàn khác. Tôi nói thẳng thắn hơn về những vấn đề thực sự tồn tại, không sợ mất lòng. Tôi lắng nghe đồng nghiệp bằng sự bình tĩnh và tôn trọng thực sự. Tôi tương tác với khách hàng một cách tự nhiên, chân thành. Tâm trí không còn bồn chồn vì lo “đụng chạm” hay “mất việc”.
Tôi không đổi công việc. Tôi chỉ đổi cái tâm thế mang đến công việc. Kết quả thì khác nhau một trời một vực.
Nguồn năng lượng ấy không dừng ở công sở. Nó lan sang cả cuộc sống cá nhân: gia đình hạnh phúc hơn, sức khỏe tốt hơn, những giấc mơ xa xôi cũng gần lại. Nó tạo thành một vòng lặp bền vững – không áp lực tiền bạc nên làm việc hiệu quả và sáng tạo hơn, kết quả tốt nên tâm lý ổn định, tâm lý ổn định nên có thêm thời gian và năng lượng để đầu tư, tài chính vững mạnh nên áp lực lại giảm thêm. Một vòng xoay khỏe mạnh, chứ không phải vòng xoay hamster chạy mãi không thấy đích.
Dĩ nhiên không có hành trình nào hoàn toàn dễ dàng. Đi làm có khó khăn riêng về con người và hệ thống. Đầu tư có thử thách riêng về cảm xúc và kiến thức. Có những lúc thất bại khiến tôi muốn buông xuôi. Nhưng chính từ gian nan ấy, sự thú vị và trưởng thành mới nảy mầm. Quan trọng nhất: tôi luôn biết mình đang đi đúng hướng. Đó là điểm tựa bên trong mà không khoản thưởng nào mua được.
Thứ nhân lên không nằm trong tài khoản
Đi làm và đầu tư song song cho tôi những trái ngọt chỉ cảm nhận được khi thực sự trải qua.
Dòng tiền ổn định hôm nay đi cùng tăng trưởng dài hạn: công việc cho tôi thu nhập đều đặn để chi tiêu và tích lũy, đầu tư giúp số tiền ấy nhân lên theo kiểu lãi kép. Tâm lý cũng ổn định hơn hẳn người chỉ làm một việc, vì rủi ro bên này được cân bằng bởi bên kia. Trải nghiệm phong phú hơn: từ xử lý con người nơi công sở đến xử lý cảm xúc của chính mình trước biến động thị trường – hai kỹ năng quý giá nhất của một đời người. Lộ trình tự do tài chính mở ra sớm hơn nhiều so với bạn bè cùng trang lứa; tôi không cần chờ đến tuổi nghỉ hưu mới được thảnh thơi. Và quan trọng nhất, tôi được sống cuộc đời do chính mình thiết kế, tự chủ trong việc chọn công việc, chọn dự án, chọn cả những khoảng nghỉ có ý nghĩa.
Ray Dalio, nhà sáng lập quỹ đầu tư lớn nhất thế giới, viết trong cuốn Principles một công thức vỏn vẹn ba từ: “Pain + Reflection = Progress.” Không phải đau đớn tạo ra tiến bộ, cũng không phải suy ngẫm suông. Mà là cả hai cộng lại. Những đau đớn và suy ngẫm từ cả hai con đường đã giúp tôi tiến bộ không ngừng.
Đi làm rồi cũng có lúc phải dừng – vì tuổi tác, vì sức khỏe, vì thời gian dành cho gia đình và những niềm vui khác. Còn đầu tư thì đồng hành cùng bạn đến hơi thở cuối cùng. Năm 2023, ở tuổi 92, Warren Buffett vẫn bay sang Nhật Bản thực hiện thương vụ 13,8 tỷ đô la vào các tập đoàn thương mại Sogo Shosha, với cam kết nắm giữ từ 10 đến 20 năm. Nhiều người ngạc nhiên: liệu ông có sống đến hơn 102 tuổi để thấy thành quả? Còn tôi thấy ở đó một thông điệp khác. Ở tuổi 92, ông không bay đi để kiếm thêm tiền. Ông bay đi vì đó là điều ông yêu thích.
Đầu tư với ông không phải công việc. Đó là niềm vui suốt đời. Và đó mới là thứ tăng trưởng kép thực sự: không phải con số nhân lên trong tài khoản, mà niềm vui nhân lên trong tâm hồn.
Chọn cách sống cho chính mình
Con đường thu nhập từ đi làm hay từ đầu tư? Chọn một con đường cũng tốt, nếu đó là lựa chọn chân thành của bạn. Nhưng chọn cả hai, theo tôi, càng tốt hơn nữa.
Quan trọng nhất vẫn là bạn chọn cách sống cho chính mình. Một cuộc đời mà mỗi sáng thức dậy, bạn đều thấy mình đang làm điều mình yêu thích – dù là 16 giờ hay ít hơn thế nhiều.
An nhiên không nằm ở cuối hành trình. Nó nằm trong từng bước chân của hành trình. Và tôi tin rằng khi bạn chọn sống như vậy, cuộc đời sẽ luôn đáp lại bằng những điều đẹp đẽ nhất.
Ahaalife – Một cuộc đời đáng sống.
