Đã bao giờ bạn tự hỏi: Hạnh phúc thực sự nằm ở đâu trong cuộc đời này?
Đó là một câu hỏi đuổi bắt mà có lẽ hầu hết chúng ta đều dành cả tuổi trẻ, hoặc thậm chí cả một đời người, để mải miết đi tìm. Chúng ta ngộ nhận rằng hạnh phúc là một đích đến, một phần thưởng nằm ở đâu đó phía trước – sau khi ta tích góp đủ tiền, tậu được căn nhà mơ ước, sở hữu món đồ xa xỉ, hay vươn tới một vị thế xã hội nhất định.
Tôi cũng từng là một kẻ trôi dạt trong những ngộ nhận như thế. Hồi còn trẻ, khi mới đi làm và dành dụm mua được chiếc xe máy Nouvo đầu tiên, tôi đã từng thấy mình thật “chảnh choẹ” và hãnh tiến. Tôi tự dán nhãn cho khoảnh khắc ấy là “hạnh phúc”. Nhưng sự thật cay đắng là cảm giác đắc thắng đó chỉ kéo dài chưa đầy một tuần. Hay sau này, những lần nâng cấp lên chiếc điện thoại xịn mới nhất, sự háo hức cũng chẳng kéo dài quá 10 ngày rồi lại rơi vào trạng thái bình thường đến nhạt nhẽo.
Chỉ đến khi cầm trên tay cuốn sách Hạnh Phúc Tại Tâm (Joy) của Osho, tôi mới bừng tỉnh nhận ra: Thứ mà tôi mải miết đuổi theo trong suốt những năm tháng ấy chỉ là Pleasure (Khoái lạc) – những kích thích ngắn hạn của giác quan, hay cao hơn một chút là Happiness (Hạnh phúc điều kiện) – thứ hạnh phúc mỏng manh luôn phụ thuộc vào hoàn cảnh bên ngoài. Còn Joy (Niềm an lạc từ tâm) – trạng thái bình yên nội tại không bị lay chuyển – thì lại quá đỗi hiếm hoi. Quan sát thế giới xung quanh, tôi nhận ra hầu hết mọi người cũng đang mắc kẹt trong vòng xoáy ấy: mải miết tìm kiếm khoái lạc nhất thời mà bỏ quên nguồn an lạc đích thực ngay bên trong mình.
Chúng ta đang “sống” hay chỉ đang “tồn tại”?
Trong một chuyến công tác tới Ấn Độ, tôi có dịp dùng bữa chay tại một nhà hàng địa phương cùng người đồng nghiệp bản địa. Trong không gian thanh tĩnh ấy, anh đã kể cho tôi nghe một câu chuyện về một ngôi làng kỳ lạ.
Ở ngôi làng nọ có một nghĩa địa, nơi ghi số năm sống trên các bia mộ. Điều kỳ lạ là con số ghi trên đó hầu hết chỉ là 7, 9, cao lắm là 10 năm. Những người khách qua đường khi nhìn thấy đều bàng hoàng, ngỡ rằng một trận thiên tai hay dịch bệnh khủng khiếp nào đó đã cướp đi sinh mạng của những đứa trẻ trong làng. Nhận thấy sự bối rối đó, người dân trong làng mới ôn tồn giải thích: Thực ra, tuổi thọ trung bình của người dân nơi đây đều trên 70 tuổi. Nhưng những con số trên bia mộ lại bắt nguồn từ lời dạy của một vị sư thầy từng ghé qua làng. Vị thầy dặn mỗi người hãy mang theo một cuốn sổ nhỏ; mỗi ngày, nếu thực sự cảm nhận được niềm hạnh phúc trọn vẹn và tỉnh thức, họ mới đánh dấu vào. Khi nhắm mắt xuôi tay, tổng số ngày được đánh dấu ấy sẽ được quy đổi thành số năm thực sự “sống” để khắc lên bia mộ.
Và kết quả thật bàng hoàng: Nhìn lại cả một đời người dài hơn bảy mươi năm, số ngày họ thực sự “sống” chỉ chiếm chưa đầy 10%.
“Đừng chỉ tồn tại. Hãy sống. Cuộc đời là một món quà, không phải là một nghĩa vụ.” – Osho
Câu chuyện ấy khiến tôi giật mình nhìn lại chính mình. Có phải tôi cũng đang sống một đời vô niệm, dành 90% thời gian chỉ để “tồn tại”?
Trong cuốn Hạnh Phúc Tại Tâm, Osho đã chỉ ra căn bệnh kinh niên của con người: Chúng ta dành quá nhiều thời gian để gặm nhấm quá khứ đã qua hoặc lo lắng cho một tương lai chưa tới. Chúng ta biến mình thành những “kẻ xin xỏ hạnh phúc” – đợi khi nào nhiều tiền, đợi công việc thực sự ổn định với lương thưởng cao, đợi con cái học xong ra trường… Chúng ta hoãn lại sự an lạc của hiện tại để chờ đợi một tương lai vô định. Nhưng khi đặt chìa khóa hạnh phúc vào tay hoàn cảnh hay người khác, ta đã tự biến mình thành nô lệ của sự kỳ vọng và nỗi thất vọng. An lạc không nằm ở thì tương lai; nó chỉ tồn tại ngay bây giờ và ngay lúc này (Here and Now).
Hai mặt của đồng xu: Đón nhận khổ đau để chạm tới an lạc
Đọc Osho giúp tôi chữa lành cách mình nhìn nhận về thời gian và những tổn thương.
Tôi hiểu rằng những cơn đau của quá khứ đã là chuyện của ngày qua. Nó có thể trở thành một kỷ niệm đẹp, một câu chuyện để kể lại với sự thấu hiểu, hoặc đơn giản là để nó ngủ yên dưới lớp bụi thời gian. Đối với tương lai, tôi vẫn lên kế hoạch xây dựng tài chính, vẫn rèn luyện thân thể mỗi ngày bằng tất cả sự nghiêm túc và trách nhiệm. Nhưng kết quả cuối cùng, tôi học cách giao lại cho “ông Trời” – cho những quy luật tự nhiên của vũ trụ. Tôi biết mình không thể quyết định thay cho tương lai, điều duy nhất tôi có thể làm là làm tốt những gì cần thiết cho hiện tại và an nhiên đón nhận bất cứ điều gì xảy ra.
Trong tác phẩm Can Đảm (Courage), Osho từng nhấn mạnh rằng bước đi trong cuộc đời đòi hỏi sự dũng cảm để mở lòng đón nhận mọi trải nghiệm. Và trong Hạnh Phúc Tại Tâm, ông đưa ra một triết lý sâu sắc: “Khi mình không chấp nhận sự khổ đau thì cũng chính là lúc mình từ chối hạnh phúc.”
Đau khổ và niềm vui là hai mặt của cùng một đồng xu. Né tránh nỗi buồn cũng đồng nghĩa với việc bạn đang tự tay đóng chặt cánh cửa dẫn đến niềm vui.
Cuộc sống không phải là một đường thẳng hoàn hảo. Nếu bạn gồng mình trốn chạy những nốt trầm, chối bỏ sự thất vọng hay nỗi buồn, bạn cũng sẽ vô tình làm chai sạn khả năng cảm nhận sự hỉ lạc. Khi chấp nhận rằng nỗi buồn là một phần tự nhiên của cuộc sống, ta không còn bị nó đè nát. Ta bình thản nhìn nó đến rồi đi, như những tầng mây lướt qua khoảng trời trong vắt.
Sống giữa giông bão công sở bằng tâm thế thong dong
Triết lý của Osho không phải là thứ triết lý trên mây để ta chạy trốn thực tại. Nó là ngọn đèn soi chiếu giúp tôi giữ được sự an nhiên ngay giữa nhịp sống công sở bộn bề.
Mỗi ngày bước tới nơi làm việc, tôi không ảo tưởng rằng môi trường xung quanh mình sẽ luôn êm đềm như một thảm lụa phẳng lặng. Thực tế công sở vẫn đầy đủ những mâu thuẫn, sự áp lực từ deadline, những biến cố ngoài tầm kiểm soát và cả những mối quan hệ căng thẳng – nơi có những con người mà tưởng như cứ hễ gặp mặt là phải “quăng lựu đạn” vào nhau mới chịu được.
Nhưng giờ đây, tôi bước vào không gian đó với một tâm thế hoàn toàn khác. Tôi hiểu và chấp nhận đó là một phần tất yếu trong “luật chơi của cuộc đời”.
Tôi nhận ra rằng sâu thẫm bên trong, hầu hết mọi người khi đến công ty đều muốn đóng góp một điều gì đó tốt đẹp, đều muốn chứng minh giá trị của bản thân. Chẳng qua, cách thức thể hiện của mỗi người khác nhau và chưa tìm được điểm trùng khớp để chạm tới sự đồng điệu. Những cuộc tranh luận nảy lửa, gay gắt đôi khi lại là ma sát cần thiết để khai sinh ra những ý tưởng mới mẻ cho tổ chức.
Ngay cả khi phải chia tay một đồng nghiệp vì họ không còn phù hợp với con đường chung, tôi không còn cảm thấy nặng nề hay oán trách. Vào ngày họ rời đi, tôi luôn gửi tới họ một lời chúc chân thành: “Kiểu gì ở đâu đó, bạn cũng sẽ tìm thấy sự an nhiên nơi tài năng của bạn được phát huy cao nhất.”
Cuốn sách của Osho đã truyền cho tôi sự thong dong ấy – một sự điềm tĩnh nội tại giúp tôi đứng vững giữa giông bão tranh luận mà không bị cuốn vào sự bực tức hay sân hận.
Bản chất của Thiền Định: Trở về với số 0 nguyên bản
Osho là một bậc thầy về thiền định, nhưng góc nhìn của ông về thiền luôn thẳng thắn và giải ma thuật mọi định kiến.
Rất nhiều người thường nhầm lẫn thiền là một phương cách để đạt được một điều gì đó – đạt được sự thư thái, nâng tầng tâm thức, hay chạm tới các “level” tâm linh cao siêu. Nếu bạn nghe ở đâu đó những lời quảng cáo rằng theo khóa thiền này sẽ đạt được năng lực này, cấp độ nọ, thì theo góc nhìn của Osho, đó hoàn toàn là sự lệch lạc. Đó chẳng qua chỉ là tâm tham của con người được khoác lên tấm áo tâm linh.
Thiền không phải là để đạt được cái gì hết. Thiền là để bỏ bớt đi. Thiền là trả con người về con số KHÔNG (Nothingness) – về với sự tĩnh lặng hoàn toàn.
Trong tác phẩm kinh điển The Book of Secrets (Sách Về Những Bí Mật), Osho chỉ ra rằng thiền đơn giản là nghệ thuật của sự quan sát không phán xét. Thiền giúp bạn buông bỏ ưu phiền, chứ không phải buông bỏ trách nhiệm với cuộc đời.
Dưới góc độ khoa học, trung bình mỗi ngày bộ não con người phát ra hơn 6.000 luồng suy nghĩ. Cứ mỗi 10 giây, một dòng nghĩ suy mới lại hiện lên. Đó là lý do tại sao bộ não dù chỉ chiếm khoảng 2% trọng lượng cơ thể nhưng lại tiêu tốn hơn 20% tổng năng lượng. Chúng ta luôn trong trạng thái kiệt sức vì những “ứng dụng chạy ngầm” trong tâm trí.
Thiền chính là việc tắt bớt những ứng dụng rác đó. Khi bạn rèn luyện việc quan sát tâm trí mà không cuốn theo nó, phần năng lượng bị tiêu tốn lãng phí sẽ dần được loại bỏ. Và khi năng lượng cơ thể được bảo tồn, một cảm giác an lạc tự nhiên, tươi mát sẽ tự động bao phủ lấy toàn bộ thân tâm bạn.
Hạnh phúc là hành trình trở về
Đi qua những trang sách của Osho và soi chiếu lại hành trình của chính mình, tôi nhận ra câu trả lời cho câu hỏi “Hạnh phúc khi nào?” chưa bao giờ nằm ở quá khứ hay ở tương lai, chưa bao giờ nằm xa xôi từ phía bên ngoài.
Hạnh phúc không nằm ở chiếc xe máy mới, chiếc điện thoại đời mới nhất, không nằm ở một tương lai xa xôi khi ta tích góp đủ tiền tài, và lại càng không nằm ở những “tầng thiền” huyền bí xa rời thực tế.
Hạnh phúc đích thực là khi ta ngừng làm “kẻ đi xin”, ngừng chờ đợi hoàn cảnh thay đổi. Đó là khả năng an nhiên mỉm cười đón nhận cả ánh nắng lẫn cơn mưa của cuộc đời ngay trong khoảnh khắc hiện tại. Nhờ có góc nhìn ấy, mỗi ngày trôi qua với tôi giờ đây không còn là sự tồn tại mệt mỏi, mà là một ngày thực sự được “sống” – một ngày đáng được đánh dấu vào cuốn sổ đời mình.
Mong rằng bạn, dù đang ở giữa những áp lực công việc hay những biến động của cuộc sống, cũng sẽ tìm thấy một khoảng lặng để buông bớt những ưu phiền, quay trở về với chính mình và nhận ra: Nguồn an lạc vốn dĩ vẫn luôn ở đó, ngay tại tâm bạn, ngay trong lúc này.
